Da li je sudbina Srema mogla da bude potpuno drugačija? Da li je postojala mogućnost da se granica između Srbije i Hrvatske danas nalazi gotovo na obodu Beograda, kod ušća Save u Dunav? Prema svedočenjima i zapisima publiciste Ratka Dmitrovića, upravo je jedan čovek – Dušan Brkić – odigrao ključnu ulogu u sprečavanju takvog scenarija u prvim godinama posle Drugog svetskog rata.
Brkić, rođen 1913. godine u Obrovcu, bio je pravnik, učesnik Narodnooslobodilačke borbe, politički komesar Prvog slavonskog korpusa, većnik AVNOJ-a i posleratni ministar pravosuđa u Hrvatskoj. Kao ugledni Srbin iz Hrvatske nalazio se u samom vrhu tadašnjeg političkog sistema.
Posle rata usledilo je određivanje administrativnih granica između jugoslovenskih republika. Prema Dmitrovićevim navodima, pojedini hrvatski politički predstavnici, među kojima su bili Vladimir Bakarić, Vladimir Nazor i Andrija Hebrang, zagovarali su da čitav Srem, uključujući i Zemun, kao i delovi Bačke, budu uključeni u Hrvatsku. U to vreme administrativne granice nisu doživljavane kao međunarodne, ali će se upravo one početkom devedesetih pretvoriti u državne granice nakon raspada Jugoslavije.
Kako navodi Dmitrović, Dušan Brkić odlučno se usprotivio takvim zahtevima. U razgovoru sa Vladimirom Bakarićem zatražio je objašnjenje na osnovu kojih istorijskih ili pravnih argumenata Hrvatska polaže pravo na Srem. Pošto o tom razgovoru gotovo da nema zvaničnih arhivskih dokumenata, detalji su ostali predmet kasnijih svedočenja. Prema tim navodima, Brkić je upozorio da bi insistiranje na pripajanju Srema moglo otvoriti pitanje političko-teritorijalne autonomije Srba u Hrvatskoj. Takav odgovor, tvrdi Dmitrović, doveo je do odustajanja od zahteva za pripajanje Srema Hrvatskoj.
Brkićeva politička sudbina nije bila laka. Kasnije je došao u sukob sa partijskim rukovodstvom, zajedno sa Radetom Žigićem i Stankom Opačićem Ćanicom. Sva trojica završila su na Golom otoku tokom obračuna sa političkim neistomišljenicima nakon sukoba sa Informbiroom. Brkić je po izlasku iz zatvora živeo u Beogradu, gde je kasnije ponovo bio osuđen zbog navodnog kontrarevolucionarnog delovanja. Umro je 2000. godine, gotovo zaboravljen u široj javnosti.
Tvrdnja da je upravo Dušan Brkić „sačuvao Srem u Srbiji“ i danas izaziva rasprave među istoričarima. Dok pojedini autori smatraju da je njegova intervencija bila presudna u odbrani tadašnjih granica Srbije, drugi ukazuju da za takvu ocenu ne postoji dovoljno sačuvane arhivske dokumentacije i da je neophodan oprez pri donošenju konačnih istorijskih zaključaka.
Ipak, bez obzira na različita tumačenja, ime Dušana Brkića zauzima posebno mesto u pričama o posleratnom oblikovanju granica Jugoslavije. Za mnoge predstavlja čoveka koji je, u trenutku kada su se crtale mape budućih republika, imao hrabrosti da se suprotstavi predlozima za promenu položaja Srema i da, prema tim svedočenjima, odigra važnu ulogu u tome da ova istorijska oblast ostane u sastavu Srbije.
(SMP)