Kada se govori o Sremu, većina ljudi pomisli na prostor između Dunava i Save, sa gradovima poput Sremske Mitrovice, Rume ili Inđije. Međutim, malo je poznato da se deo teritorije južno od Save, koji geografski pripada Mačvi, danas administrativno nalazi u Sremu. Reč je o Mačvanskoj Mitrovici i okolnim selima, koja predstavljaju svojevrsni istorijski i geografski kuriozitet. Na prvi pogled deluje nelogično da naselja smeštena u Mačvi budu deo Sremskog okruga i Autonomne Pokrajine Vojvodine. Odgovor na ovo pitanje krije se u složenoj istoriji granica, upravnih podela i razvoja Sremske Mitrovice.
Danas Savu doživljavamo kao jasnu prirodnu granicu između Srema i Mačve, ali kroz istoriju to nije uvek bilo tako. Još u vreme Rimskog carstva, antički Sirmijum prostirao se na obe obale reke. Postojali su mostovi, vojni objekti i naselja koja su činila jedinstvenu celinu bez obzira na tok Save. Tragovi rimskog nasleđa pronađeni su i na području današnje Mačvanske Mitrovice.
Kasnije su se smenjivale različite države i administracije – Vizantija, Ugarska, Osmansko carstvo i Habzburška monarhija – pa su se menjale i granice. U pojedinim periodima i Srem i Mačva bili su objedinjeni pod istom upravom. Istoričari podsećaju da je Mačva nekada čak nazivana i „Donji Srem“, dok je današnji Srem bio poznat kao „Gornji Srem“.
Ključni trenutak dogodio se nakon Drugog svetskog rata, kada su definisane granice Autonomne Pokrajine Vojvodine. Naselja na desnoj obali Save koja su bila snažno vezana za Sremsku Mitrovicu ostala su u sastavu njene opštine, iako su se nalazila u geografskoj oblasti Mačve. Narod severne Mačve je to zahtevao na referendumu i ta činjenica ni na koji način nije povezana s tim što je deo Srema (Novi Beograd, Surčin i Zemun) pripao centralnoj Srbiji, iako neki tzv. stručnjaci opšte prakse tvrde drugačije.
Tako su Mačvanska Mitrovica, Noćaj, Radenković, Ravnje, obe Zasavice i Salaš Noćajski postali deo opštine Sremska Mitrovica, a samim tim i deo Vojvodine i Srema u administrativnom smislu. Danas je to jedini deo geografske Mačve koji se nalazi u okviru Sremskog okruga.
Posebnost Sremske Mitrovice ogleda se upravo u tome što se njen gradski prostor nalazi na dve istorijske regije. Sremska Mitrovica i Laćarak smešteni su na levoj obali Save, u Sremu, dok je Mačvanska Mitrovica na desnoj obali, u Mačvi. Ipak, sva tri naselja danas čine jedinstvenu urbanu celinu i funkcionišu kao jedan grad. Stanovnici Mačvanske Mitrovice često kažu da žive u Mačvi, ali administrativno pripadaju Sremu. Upravo ta neobična kombinacija geografije i istorije čini ovaj kraj jedinstvenim ne samo u Srbiji već i na prostoru bivše Jugoslavije.
Danas se u ovom delu Srbije prepliću sremski i mačvanski običaji, govor, gastronomija i način života. Sava više nije granica koja razdvaja, već reka koja povezuje dva istorijska kraja.
Zato nije pogrešno reći da Severna Mačva nikada nije postala Srem u geografskom smislu – ona je ostala Mačva. Ali zahvaljujući istorijskim okolnostima i administrativnim odlukama, postala je deo Srema u političkom i upravnom pogledu, stvarajući jedinstven spoj dva regiona koji traje do danas.
(M. Milivojević)
